އޮންލައިން ޖުވާގެ މަޅީގައި ޒުވާނުން: މުސާރަ ހުސްވެ، ދަރަނީގެ އަނދަވަޅަކަށް

ވެމްކޯގައި މަސައްކަތްކުރާ އުމުރުން 24 އަހަރުގެ ޒުވާނަކު، އޭނާގެ ފޯނުގެ ސްކްރީނަށް ބަލަހައްޓައިގެން އިނެވެ. އެތައް މަހެއްގެ އިންތިޒާރަށް ފަހު ލިބުނު 17،000 ރުފިޔާގެ މުސާރަ އޭނާގެ އެކައުންޓަށް ޖަމާވިތާ އަދި ވީ އެންމެ ދެ ގަޑިއިރެވެ. ނަމަވެސް، އޭގެ ތެރެއިން ބޮޑު ބައެއް މިހާރު ވަނީ އޮންލައިން ޖުވާ ކުޅޭ އެޕްލިކޭޝަނެއް ކަމަށްވާ 'ކީރާބެޓް' އަށް ޖަމާކޮށްފައެވެ. ފަސޭހައިން މުއްސަނދިވެވޭނެ ކަމުގެ އުންމީދުގައި އޭނާ ފިތްތަކަށް އޮބަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް، އިރުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި މުޅި މުސާރަ އެއްކޮށް ހުސްވިއެވެ.

 މިއީ މިއަދު ރާއްޖޭގެ ވަރަށް ގިނަ ޒުވާނުންގެ ހާލަތެވެ. ފޯނުން ކުޅެވޭ ޖުވާގެ އެޕްލިކޭޝަންތަކުގެ ސަބަބުން، މަހު މުސާރައިން ދިރިއުޅޭ އެތައް ބަޔަކު ވަނީ ބޮޑު އަނދަވަޅަކަށް ވެއްޓިފައެވެ. ކުޑަ ވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ބޮޑު ފައިދާއެއް ލިބިދާނެ ކަމަށް ދައްކުވައިދޭ މި އެޕްލިކޭޝަންތަކަކީ ހަގީގަތުގައި ޒުވާނުންގެ މުސްތަގުބަލު ހަލާކުކޮށްލާ އެއްޗެކެވެ. ކޮފީ މޭޒުތަކުގައާއި، އޮފީސްތަކުގެ ހުސް ވަގުތުތަކުގައި ގިނަ ޒުވާނުންގެ އަތުން ފެންނަނީ މިފަދަ އެޕްލިކޭޝަންތަކެވެ. ކުޅިވަރު މުބާރާތްތަކުގެ ނަތީޖާއަށް ފައިސާ ބެހެއްޓުމާއި، ކެސީނޯ ގޭމްތައް ކުޅުމަކީ މިހާރު އާދައިގެ ކަމަކަށް ވެއްޖެއެވެ. ނަމަވެސް މީގެ ފަހަތުގައި ފޮރުވިފައިވާ ހިތްދަތި ހަގީގަތަކީ، މިކަމުގެ ސަބަބުން އެތައް ބައެއްގެ ދިރިއުޅުން ބަރުބާދުވަމުންދާ ކަމެވެ.

މި ޒުވާނާ ބުނި ގޮތުގައި، ފުރަތަމަ އޭނާ މިކަމުގެ ތެރެއަށް ވަނީ ރައްޓެއްސަކު ދިން ދައުވަތަކަށެވެ. ކުދިކުދި އަދަދުތަކުން ފަށައިގެން، ބައެއް ފަހަރު ފައިދާ ލިބެން ފެށުމުން މިއީ ފަސޭހައިން ފައިސާ ހޯދިދާނެ މަގެއް ކަމަށް އޭނާއަށް ގަބޫލުކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް، ވަގުތު ފާއިތުވަމުން ދިޔަ ވަރަކަށް، ލިބޭ ފައިދާއަށް ވުރެ ގެއްލޭ މިންވަރު ބޮޑުވާން ފެށިއެވެ. މުސާރަ ހުސްވުމުން، އެކުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނާއި ރައްޓެހިންގެ އަތުން އޭނާ ފައިސާ ދަރަންޏަށް ނަގަން ފެށިއެވެ. އޭނާ ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، މިހާރު އޭނާ ވަނީ އެތައް ބަޔަކަށް ދަރަނިވެރިވެފައެވެ. ބައެއް މަސްމަހު ވެމްކޯއިން މުސާރަ ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ދަތިތަކުގެ ތެރެއަށް، މި ޖުވާގެ ސަބަބުން އުފުލަންޖެހޭ ދަރަނީގެ ބުރަ އިތުރުވެ، އޭނާގެ ދިރިއުޅުން ވަނީ މުޅިން ހަލާކުވެފައެވެ. އޭނާ ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، ބައެއް ދުވަސްދުވަހު ލިބޭ ކުޑަ މޮޅުވުމަކީ އޭނާ އިތުރަށް މިކަމުގެ ތެރެއަށް ވައްދާ ސަބަބެވެ.

“އެއް ދުވަހު 500 ރުފިޔާ ލައިގެން 2،000 ރުފިޔާ ލިބުނު. އެ ދުވަހު ހީކުރީ މިއީ ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމެއް ކަމަށް. އެކަމަކު ޖެހިގެން އައި ދުވަހު އެ 2،000 ރުފިޔާއާއި އިތުރު 3،000 ރުފިޔާ ގެއްލުނީ،” އޭނާ ބުންޏެވެ.

 މިހާރު އޭނާގެ ބޮލުގައި 50،000 އަށް ވުރެ ގިނަ ރުފިޔާގެ ދަރަނި އެބައޮތެވެ. އާއިލާ މީހުންނަށް ދޮގު ހަދައިގެން ފައިސާ ހޯދުމަކީ އޭނާގެ އާދައަކަށް ވެއްޖެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އޭނާގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އޭނާއާއެކު މަސައްކަތްކުރާ އެހެން ބައެއް ޒުވާނުންވެސް ތިބީ ހަމަ މި ހާލަތުގައެވެ. މުސާރަ ލިބޭ ދުވަހު އެންމެން އެއްކޮށް ތިބެގެން ޖުވާ ކުޅެ، މަހުގެ ބާކީ އޮންނަ ދުވަސްތަކުގައި އުޅެންޖެހެނީ ހުސްއަތާއެވެ.

ރާއްޖޭގައި އޮންލައިން ޖުވާ ކުޅުން އާންމުވެފައިވާއިރު، ކީރާބެޓް ފަދަ ޕްލެޓްފޯމްތަކުން ދަނީ އެސްއެމްއެސް މެދުވެރިކޮށް ވެސް މީހުންނަށް ދައުވަތު ފޮނުވަމުންނެވެ.

 ދިވެހި ފުލުހުންގެ ހިދުމަތުން ހާމަކޮށްފައިވާ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، 2024 ވަނަ އަހަރު އެކަނިވެސް ސްކޭމްގެ 1،661 މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައިވެއެވެ. އަދި މި މައްސަލަތަކުގައި 20 މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ ރުފިޔާ މީހުންގެ އަތުން ގެއްލިފައިވެއެވެ. ފުލުހުން ބުނި ގޮތުގައި، ކީރާބެޓް ފަދަ ޕްލެޓްފޯމްތަކުގެ ލިންކުތައް ހިމެނޭ މެސެޖުތައް އާންމުންނަށް ފޮނުވައިގެން މަކަރާއި ހީލަތުން ފައިސާ ހޯދުމުގެ މައްސަލަތައް ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ.

މި މެސެޖުތަކުގައި 5 ޑޮލަރު ހިލޭ ލިބޭނެ ކަމަށް ބުނެ، ވީޕީއެން ބޭނުންކޮށްގެން ލިންކުތަކަށް ވަނުމަށް ބާރުއަޅައެވެ. މީގެ އިތުރުން، އިންޓަޕޯލްއާ ގުޅިގެން ފުލުހުން ހިންގި 'އޮޕަރޭޝަން ހެޗީ 6' ގައި، އޮންލައިން ޖުވާއާއި ކްރިޕްޓޯކަރަންސީ ސްކޭމްތަކާ ގުޅޭ ބޮޑެތި މައްސަލަތަކެއް ވަނީ ތަހުގީގުކޮށްފައެވެ. މިކަމާ ގުޅިގެން، ޖުވާ ކުޅުމަކީ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި ގާނޫނުލްއުގޫބާތަށް އިސްލާހު ގެނައުމުގެ ބިލެއް 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ވަނީ ހުށަހަޅާފައެވެ. 

މި ބިލު ފާސްވެއްޖެނަމަ، ޖުވާ ކުޅޭ މީހުންނަށް އެއް އަހަރާއި ހަތަރު އަހަރާ ދެމެދުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އަންނާނެއެވެ. މިއީ މި މައްސަލައިގެ ސީރިއަސްކަން ސަރުކާރަށް ވެސް ވަޒަންކުރެވިފައިވާ ކަމުގެ ހެއްކެކެވެ. ނަމަވެސް، ގާނޫނެއް ހެދުމަކުން އެކަނި މިކަން ހުއްޓުވޭނެ ކަމަށް ގަބޫލުކުރުމަކީ ކުށްހީއެކެވެ. އޮންލައިން ޕްލެޓްފޯމްތަކަށް ފައިސާ ޖަމާކުރާ މަގުތައް ބަންދުކުރުމަށް މަރުކަޒީ ބޭންކާއި އެހެނިހެން މާލީ އިދާރާތަކުން ވެސް ދަނީ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންނެވެ.

ފަސޭހައިން މުއްސަނދިވުމުގެ ނަމުގައި ހިންގާ މިފަދަ ސްކޭމްތަކުގެ ހަގީގަތަކީ، މިއީ އެއްވެސް ގޮތަކަށް އިންވެސްޓްމަންޓެއް ނޫން ކަމެވެ. ބައިނަރީ ޓްރޭޑިންގެ ނަމުގައި ގިނަ ޒުވާނުން ކުރާ ކަމަކީ ހަގީގަތުގައި ޖުވާ ކުޅުމެވެ. ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ އިދާރާތަކުން ކުރި ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ބައިނަރީ އޮޕްޝަންސް ނުވަތަ ޓްރޭޑިން ޕްލެޓްފޯމްތައް ބޭނުންކުރާ މީހުންގެ ތެރެއިން 75 އިންސައްތައާއި 90 އިންސައްތައާ ދެމެދުގެ މީހުންނަށް ލިބެނީ ގެއްލުމެވެ. މާހިރުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، މި ޕްލެޓްފޯމްތައް ފަރުމާކޮށްފައި ހުންނަނީ ކުޅޭ މީހާއަށް ދިގު މުއްދަތުގައި ގެއްލުންވާ ގޮތަށެވެ.

 އެމެރިކާއާއި އިނގިރޭސިވިލާތް ފަދަ ގައުމުތަކުގައި މިފަދަ ޕްލެޓްފޯމްތައް މަނާކޮށްފައިވަނީ، މިއީ މާލީ މުއާމަލާތްތަކެއްގެ ސިފައިގައި ހިންގާ ޖުވާގެ އަމަލުތަކަކަށް ވާތީއެވެ. ޓްރޭޑަރުން ކަމަށް ދައުވާކުރާ ގިނަ މީހުންނަކީ ވެސް ހަގީގަތުގައި މި ޖުވާގެ މަޅީގައި ޖެހިފައިވާ މީހުންނެވެ. އެ މީހުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެ މީހުން ކުރަނީ ވިޔަފާރިއެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ ފައިސާގެ އަގު މައްޗަށް ދާނެތޯ ނުވަތަ ތިރިއަށް ދާނެތޯ ލަފާކޮށްގެން ކުޅޭ ކުޅިވަރެކެވެ. މީގައި އެއްވެސް ހުނަރެއް ނުވަތަ އިލްމެއް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ. ސްކޭމް ހިންގާ ފަރާތްތަކުން މި ޕްލެޓްފޯމްތައް ފަރުމާކޮށްފައި ހުންނަނީ ވަރަށް ޕްރޮފެޝަނަލްކޮށް، ހަގީގީ ޓްރޭޑިން ޕްލެޓްފޯމްތަކާ އެއްގޮތަށެވެ. އެހެންކަމުން، އާންމު މީހަކަށް މިއީ ސްކޭމެއްކަން ދެނެގަންނަން އުނދަގޫވެއެވެ. ފައިސާ ޖަމާކުރަން ފަސޭހަވި ނަމަވެސް، ފައިދާއެއް ލިބިގެން އެ ފައިސާ ނަގަން އުޅުމުން އެކި ކަހަލަ ފީތައް ދައްކަން ޖެހުމާއި، އެކައުންޓް ބްލޮކްވުން ފަދަ ކަންކަން ދިމާވެއެވެ. މިއީ މުޅިންވެސް މީހުންގެ އަތުން ފައިސާ ފޭރުމަށް ރާވައިގެން ހިންގާ ޖަރީމާތަކެކެވެ.

މި ނުރައްކާތެރި ވަބާގެ ސަބަބުން މުޖުތަމައަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑެވެ. ޖުވާގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ދަރަނީގެ މައްސަލަތަކާ ހުރެ އެތައް އާއިލާއެއް ވަނީ ރޫޅިފައެވެ. އަދި ޒުވާނުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބި، މުޖުތަމައުގެ އިޖުތިމާއީ ފޭރާން ދަނީ ހަލާކުވަމުންނެވެ. ފޯނުން ފަސޭހައިން ވަދެވޭ ގޮތަށް ހުންނަ މި އެޕްލިކޭޝަންތައް ބްލޮކްކުރުމާއި، މާލީ މުއާމަލާތްތައް ހުއްޓުވުމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަމުންދިޔަ ނަމަވެސް، މިއީ ހަމައެކަނި ގާނޫނީ ގޮތުން ހައްލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދަރަނީގެ ސަބަބުން ޒުވާނުން ވައްކަމާއި ފޭރުން ފަދަ ކުށްތަކަށް އަރައިގަތުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. ބައެއް އާއިލާތަކަށް ކުލި ނުދެއްކި، ކާބޯތަކެތި ގަންނާނެ ފައިސާ ނެތި މަގުމަތިވާ ހިސާބަށް ކަންކަން ގޮސްފައިވެއެވެ. 

ޖުވާ ކުޅުމަކީ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅުމަށް މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ބިލުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށްދާއިރު، މިކަމުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާމެދު އާންމުން ހޭލުންތެރިކުރުވުމަކީ މިއަދު ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. ވެމްކޯގައި މަސައްކަތްކުރާ ޒުވާނާ ފަދައިން، އެތައް ބަޔަކު ވަނީ މި މަޅީގައި ޖެހި ސަލާމަތްނުވެވިފައެވެ. ގާނޫނު ފާސްވެ، ތަންފީޒުކުރަން ފެށުމުން މިކަމަށް ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ހައްލެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރު ވެސް ދަރަނިވެރިވެފައިވާ ޒުވާނުންނަށް ބޭނުންވާ ނަފްސާނީ އަދި މާލީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ދައުލަތުންނާއި މުޖުތަމައުން އަވަސް ހައްލެއް ހޯދަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ.